Hasta bildirimli sonuç ölçütleri (PROM — patient-reported outcome measures), danışanın kendi durumunu kendi ifadesiyle puanladığı standart anketlerdir. Objektif ölçümler eklem açısını ve kuvveti gösterir; PROM’lar ise ağrının, fonksiyon kaybının ve günlük hayattaki kısıtlılığın danışan tarafından nasıl deneyimlendiğini sayısallaştırır. İki veri birlikte okunduğunda, “ölçüm düzeldi ama danışan iyi hissetmiyor” gibi klinikte sık karşılaşılan durum görünür hale gelir.
Neden objektif ölçüm tek başına yetmez?
Eklem hareket açıklığındaki 10 derecelik artış, danışanın merdiven çıkabilmesi anlamına gelmeyebilir. Tersi de geçerlidir: ölçümlerde belirgin değişiklik olmadan danışanın ağrı ve güven düzeyi anlamlı biçimde iyileşebilir. PROM, tedavinin danışanın yaşamındaki karşılığını kaydeder ve bu kayıt, kontrol seansındaki konuşmayı izlenimden veriye taşır.
Sık kullanılan ölçüt aileleri
| Ölçüt | Neyi ölçer | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| VAS / NPRS | Ağrı şiddeti (0–10) | Her bölge, her seans; hızlı ve tekrarlanabilir |
| Oswestry (ODI) | Bel ağrısına bağlı günlük yaşam kısıtlılığı | Bel ağrısı takibi |
| KOOS | Diz ile ilgili semptom, ağrı ve fonksiyon | Diz yaralanması ve dejeneratif tablolar |
| ASES / SPADI | Omuz ağrısı ve fonksiyonu | Omuz problemlerinin takibi |
| FAAM / CAIT | Ayak-ayak bileği fonksiyonu ve instabilite algısı | Ayak bileği yaralanmaları |
| NDI | Boyun ağrısına bağlı kısıtlılık | Servikal bölge takibi |
| TSK / FABQ | Hareket korkusu ve kaçınma inançları | Kronikleşme riski olan tablolar |
| TUG | Fonksiyonel hareketlilik (süre) | Denge ve hareketlilik takibi |
Bu ölçütlerin tamamı DeepClinic test kataloğunda tanımlı; ölçüm ve anket kategorisi tek başına 16 kayıt içeriyor ve bölgeye özgü skorlar ilgili bölüm altında yer alıyor.
Hangi ölçüt seçilir?
- Bölgeye uygun olanı seçin — diz için diz ölçütü, omuz için omuz ölçütü.
- Hedefe uygun olanı seçin — ağrı mı, fonksiyon mu, spora dönüş güveni mi izlenecek?
- Danışanın doldurabileceği uzunlukta olanı seçin; doldurulamayan anket veri üretmez.
- Kontrol seansında aynısını tekrar edin — ölçüt değişirse zaman serisi kırılır.
- Skoru ölçüm bulgularının yanına kaydedin; ikisi birlikte okunmalı.
Skorlar nasıl yorumlanır?
Pratik yaklaşım: tek bir skoru mutlak bir yargı olarak değil, aynı danışandaki değişimi izlemek için kullanın. Başlangıç skoru, ara ölçüm ve bitiş skoru birlikte bir eğri oluşturur; klinik karar bu eğri ile objektif bulguların birlikte okunmasından çıkar. Skorların rapora nasıl taşındığını klinik raporlama yazısında anlattık.
- PROM’lar objektif ölçümlerin yerine geçer mi?
- Geçmez. Farklı bir soruya cevap verirler: objektif ölçüm kapasiteyi, PROM ise danışanın deneyimini ve günlük hayattaki etkiyi gösterir. Klinik değerlendirmede ikisi birlikte kullanılır.
- Her seansta anket doldurtmak gerekir mi?
- Gerekmez. Ağrı skalası gibi kısa ölçütler her seansta uygulanabilirken, uzun anketler genellikle başlangıç, ara ve bitiş değerlendirmelerinde kullanılır.
- Anket skoru düşük çıkarsa tedavi başarısız mı demektir?
- Hayır. Skor bir veri noktasıdır; ağrı davranışı, hedefler ve objektif bulgularla birlikte yorumlanır. Tek bir skora dayanarak tedavi kararı verilmez.
Kaynaklar
- KOOS — Knee injury and Osteoarthritis Outcome Score, resmî ölçüt sayfası
- Fairbank JCT, Pynsent PB. The Oswestry Disability Index — ölçütün tanımlandığı kaynak.
- WHO — ICF çerçevesi: fonksiyon, aktivite ve katılım