TUG (*Timed Up and Go*), kişinin sandalyeden kalkıp belirli bir mesafeyi yürümesi, dönüp geri gelmesi ve tekrar oturmasının **süre olarak** ölçüldüğü fonksiyonel bir testtir. Tek bir sayı üretir ve bu sayı birden çok beceriyi aynı anda içerir: transfer, yürüme, dönüş ve oturma.
TUG testi nasıl yapılır?
- **Standart düzenek.** Kolçaklı, sırtlıklı sabit bir sandalye ve zemine işaretlenmiş 3 metrelik mesafe. Sandalye yüksekliği ve mesafe her ölçümde aynı olmalıdır.
- **Başlangıç pozisyonu.** Kişi sırtı sandalyeye dayalı oturur, kolları kolçakta, yürüme yardımcısı kullanıyorsa elinde.
- **Deneme turu.** Bir kez uygulama gösterilir ya da denenir; öğrenme etkisi ölçümü etkilemesin diye.
- **Ölçüm.** “Başla” komutuyla süre başlatılır. Kişi kalkar, işarete kadar yürür, döner, geri gelir ve oturur; oturma tamamlandığında süre durdurulur.
- **Kayıt.** Süre saniye cinsinden, ayakkabı ve yürüme yardımcısı bilgisiyle birlikte yazılır.
Süre aralıkları ve yorum
Literatürde farklı popülasyonlar için farklı eşikler bildirilmiştir. Aşağıdaki aralıklar **yaygın olarak bildirilen** değerlerdir; kesin tanı sınırları değildir.
| Yaklaşık süre | Yaygın yorum |
|---|---|
| 10 saniyenin altı | Sağlıklı yetişkinlerde beklenen aralık |
| 10–20 saniye | Bağımsız hareket, ancak değerlendirme derinleştirilmeye değer |
| 20 saniyenin üstü | Fonksiyonel hareketlilikte belirgin kısıtlanma; ayrıntılı değerlendirme |
Tek bir sayı neyi söylemez?
TUG’un pratikliği aynı zamanda sınırıdır: dört farklı beceriyi tek sayıya indirir. On sekiz saniyelik iki kişiden biri kalkmakta, diğeri dönüşte zorlanıyor olabilir; süre ikisinde de aynıdır ama klinik tablo değildir.
Bu yüzden süreyle birlikte **hangi aşamada zorlanıldığı** not edilmelidir:
- **Kalkış** — kolçaklardan itme, birden fazla deneme, gövdenin öne aşırı eğilmesi.
- **Yürüme** — adım uzunluğu, hız, destek genişliği, yürüme yardımcısına yüklenme.
- **Dönüş** — adım sayısı, duraksama, denge kaybı belirtisi.
- **Oturma** — kontrolsüz düşer gibi oturma, kolçaklara tutunma.
Yürüme aşamasındaki bulguları ayrıntılandırmak için Yürüme Analizi yazısına bakabilirsiniz.
Takip ölçümü olarak TUG
TUG’un en güçlü kullanımı tek seferlik bir eşik kontrolü değil, **aynı kişide zaman içindeki değişimdir**. Kişinin kendi önceki süresi, popülasyon eşiklerinden daha anlamlı bir referanstır.
Bunun koşulu, ölçümün her seferinde aynı düzenekle yapılmasıdır: aynı sandalye yüksekliği, aynı mesafe, aynı ayakkabı ve aynı yürüme yardımcısı. Bunlardan biri değişirse iki süre karşılaştırılamaz.
- TUG testi nasıl yapılır?
- Kişi kolçaklı standart bir sandalyede sırtı dayalı oturur. “Başla” komutuyla ayağa kalkar, 3 metre yürür, döner, sandalyeye geri döner ve oturur. Süre komutla başlar, oturma tamamlandığında durur. Her zamanki ayakkabısı ve varsa yürüme yardımcısı kullanılır.
- TUG testinde normal süre kaçtır?
- Sağlıklı yetişkinlerde genellikle 10 saniyenin altı beklenir; 10–20 saniye bağımsız hareketle uyumlu kabul edilir, 20 saniyenin üstü fonksiyonel hareketlilikte belirgin kısıtlanmaya işaret eder. Bunlar yaygın bildirilen aralıklardır, kesin sınırlar değil.
- TUG testi düşme riskini gösterir mi?
- Sıkça alıntılanan eşik değerleri vardır ancak bunların öngörü gücü literatürde tartışmalıdır ve popülasyona göre değişir. TUG tek başına bir düşme riski skoru olarak kullanılmamalı, diğer denge ve öykü bulgularıyla birlikte değerlendirilmelidir.
- TUG süresi neden tek başına yetersiz?
- Test dört beceriyi tek sayıya indirir: kalkış, yürüme, dönüş ve oturma. Aynı süreyi veren iki kişi farklı aşamalarda zorlanıyor olabilir. Bu yüzden süreyle birlikte hangi aşamada güçlük yaşandığı da kaydedilmelidir.
Kaynaklar
- Podsiadlo D, Richardson S. The Timed “Up & Go”: a test of basic functional mobility for frail elderly persons — testin özgün tanımı.
- Magee DJ. Orthopedic Physical Assessment. Elsevier — fonksiyonel ve denge testlerinin klinik kullanımı.
- TUG ve düşme öngörüsü üzerine sistematik derlemeler — eşik değerlerin öngörü gücüne dair tartışma.