Yürüme analizi (gait analysis), kişinin yürüyüşünün sistematik olarak değerlendirilmesidir. Klinikte en yaygın biçimi gözlemsel yürüme analizidir: danışan belirli bir mesafede yürürken, yürüme döngüsünün fazları bölge bölge izlenir ve sapmalar kaydedilir. Laboratuvar ortamında kuvvet platformu ve hareket yakalama sistemleriyle sayısal parametreler de ölçülebilir; klinik pratikte ise değerlendirme çoğunlukla gözleme ve tekrarlanabilir kayıt tutmaya dayanır.
Yürüme döngüsünün fazları
Bir yürüme döngüsü, aynı ayağın iki ardışık temas anı arasındaki süreçtir ve iki ana bölüme ayrılır.
| Bölüm | Ne olur | Klinikte neye bakılır |
|---|---|---|
| Duruş fazı (stance) | Ayak yerle temastadır; vücut ağırlığı o taraf üzerinden aktarılır | Yük kabulü, tek bacak üzerinde denge, itme aşaması |
| Salınım fazı (swing) | Ayak yerden kesilir ve öne taşınır | Yerden kesilme, bacağın öne taşınması, temas hazırlığı |
Gözlemsel yürüme analizi nasıl yapılır?
- Yeterli uzunlukta, engelsiz ve iyi aydınlatılmış bir yürüme mesafesi hazırlanır.
- Danışandan doğal hızında, birkaç kez gidip gelmesi istenir.
- Gözlem düzlem düzlem yapılır: önden, arkadan ve yandan.
- Bölge bölge ilerlenir — ayak/ayak bileği, diz, kalça/pelvis, gövde, üst ekstremite.
- Sapmalar döngünün hangi fazında ortaya çıktığı belirtilerek kaydedilir.
- Yardımcı cihaz, ayakkabı ve ağrı düzeyi de kayda eklenir; bunlar yürüyüşü doğrudan etkiler.
Kaydın faz bilgisiyle birlikte tutulması önemli: “diz içe kayıyor” ile “yük kabulü sırasında diz içe kayıyor” aynı bilgi değildir. İkincisi kontrol seansında karşılaştırılabilir.
Sık gözlenen sapmalar ve olası açıklamaları
| Gözlenen | Olası klinik açıklamalar |
|---|---|
| Topallama / duruş fazının kısalması | Ağrıdan kaçınma, yük taşıma toleransında azalma |
| Trendelenburg benzeri pelvis düşmesi | Kalça abdüktör kontrolünde yetersizlik |
| Ayak vurma (foot slap) | Dorsifleksör kontrolünde yetersizlik |
| Diz hiperekstansiyonu | Kuadriseps kontrolü ve propriosepsiyonla ilişkili stratejiler |
| Adım genişliğinin artması | Denge güveninin azalması |
Gözlemsel analizin sınırları
- Yürüme hızlı bir harekettir; çıplak gözle her faz aynı güvenilirlikte izlenemez.
- Değerlendiriciler arası tutarlılık, standart bir form kullanılmadığında düşer.
- Danışan gözlendiğini bildiğinde yürüyüşünü farkında olmadan değiştirebilir.
- Ayakkabı, zemin ve yorgunluk düzeyi sonucu etkiler; kayıt edilmezlerse karşılaştırma bozulur.
DeepClinic’te yürüme değerlendirmesi
DeepClinic test kataloğunda yürüme bandı gait değerlendirmesi tanımlı bir test olarak yer alır: klinisyen değerlendirmeyi uygular ve bulgularını danışan dosyasına kaydeder, kontrol seansında aynı test tekrarlanarak karşılaştırılır. Bu kayıt, aynı danışanın postür ve eklem hareket açıklığı bulgularıyla yan yana durur; program da bu bütünden kurulur.
- Yürüme analizi için özel laboratuvar gerekir mi?
- Gerekmez. Klinikte yaygın kullanılan yöntem gözlemsel yürüme analizidir. Laboratuvar sistemleri sayısal parametreler ekler ama klinik karar için her zaman zorunlu değildir.
- Yürüme analizi hangi durumlarda istenir?
- Alt ekstremite yaralanması sonrası, ağrıyla ilişkili yürüyüş değişikliklerinde, denge sorunlarında ve nörolojik tablolarda yürüyüşün fonksiyonel etkisini görmek için kullanılabilir. Endikasyon klinisyen tarafından belirlenir.
- Yürüme analizi ile postür analizi aynı şey mi?
- Hayır. Postür analizi statik duruşu değerlendirir; yürüme analizi ise hareket hâlindeki paterni inceler. İkisi farklı sorulara cevap verir ve birlikte kullanıldıklarında tamamlayıcıdır.
Kaynaklar
- Perry J, Burnfield JM. Gait Analysis: Normal and Pathological Function — yürüme döngüsü ve fazları.
- Magee DJ. Orthopedic Physical Assessment. Elsevier — yürüyüş değerlendirmesi bölümü.
- Physiopedia — Gait Analysis